Η ποπ κουλτούρα και γιατί κάτι μας θυμίζει – Μάρτιος 2025
Η ιδέα μού μπήκε στο μυαλό τον Σεπτέμβριο του περασμένου έτους, σε μία συνάντηση για μπίρα με μία- όπως αποδείχτηκε- επίσης σινεφίλ συμφοιτήτρια. Σπάζοντας τον πάγο δεν μπορούσαμε παρά να θίξουμε το κουτσομπολιό γύρω από την ταινία "It Ends With Us", αφορμή που ξεκίνησε έναν ευρύ αναστοχασμό γύρω από διάφορες cultστιγμές της ποπ κουλτούρας εν γένει. Μας απασχόλησε η εξέλιξη των χορευτικών επιδόσεων της Dua Lipa, η απότομη απήχηση της Sabrina Carpenter, ακόμα και τα κριτήρια απονομής των βραβείων των όσκαρ ανά τα χρόνια. Με αυτή τη συζήτηση για αφορμή προβληματίστηκα έκτοτε:
Εντελώς αυθαίρετα και μονάχα με την ιδιότητα μιας εικοσάχρονης ακολούθου της σημερινής ποπ σκηνής, θέτω το εξής ερώτημα· είναι ό,τι παλιό το νέο επίκαιρο;
Ζούμε στην εποχή του reference. Το χιούμορ δεν έχει πια να κάνει με ανέκδοτα και ιστορίες. Η έννοια του αστείου έχει ταυτιστεί σε μεγάλο βαθμό με την ανακύκλωση και την επανάληψη: μπορεί να κάνω ένα λογοπαίγνιο και να γελάσεις, αλλά όταν σε είκοσι λεπτά θα αναφερθώ ξανά σε αυτό το λογοπαίγνιο, θα σκάσεις στα γέλια· όχι απλά έκανα ξανά ένα επιβεβαιωμένα πετυχημένο αστείο, αλλά το χρησιμοποίησα και ως inside joke με το οποίο συνδεόμαστε και ταυτιζόμαστε εσύ και εγώ, εδώ και τώρα· αυτή η παρωχημένη στιγμή είναι η επικαιρότητά μας.
Η παραπάνω αλήθεια εύκολα αποτυπώνεται στην ποπ πραγματικότητα. Στο διαδίκτυο δεσπόζει η έννοια της «ποπ κουλτούρας», φορτισμένη με μία χλευαστική και χιουμοριστική ενέργεια. Ολόκληρα κανάλια και σελίδες έχουν χτιστεί για να προωθήσουν σε μορφή meme αυτήν ακριβώς την έννοια, βασιζόμενα σε edits και βίντεο από «ρεζιλευτικο-φανείς» στιγμές διαφόρων celebrity ανά τα χρόνια. Συμβαίνει κάποιο κόκκινο χαλί και καθώς συμβαίνει αναμένεται το τέλος του, προκειμένου να μπορεί θεωρηθεί «ποπ κουλτούρα». Κάποιος που θα παρακολουθήσει την απονομή των όσκαρ και δει μπροστά του κάθε μια στιγμή της εκδήλωσης, δεν θα εκλάβει το θέαμά του ως μέρος της. Την επόμενη μέρα, η δεξίωση θα ανήκει στο παρελθόν και ταυτόχρονα στην ποπ κουλτούρα.
Τα κανάλια και οι σελίδες αυτές αποτελούν αναπόφευκτα μέσο ενημέρωσης και μάλιστα με έναν πολύ ελκυστικό τρόπο. Παρακολουθώντας το περιεχόμενό τους – πράγμα πανεύκολο στην εποχή του brainrot– διασκεδάζεις μέσω του χιούμορ, γίνεσαι μέρος των inside jokes κερδίζοντας την αίσθηση του ανήκειν στον χαώδη κόσμο των social και, έτσι, το θέαμα που επιλέχτηκε προς παρουσίαση γίνεται relevant. Όλοι εστιάζουν σε αυτό.
Η απήχηση της κουλτούρας του reference στην σημερινή ποπ τέχνη είναι, κατά τη γνώμη μου, καθοριστική. Η αναφορά σε ήχους και beatsπαρόμοιων με αυτών της μουσικής στα '80s και τα '90s (Future Nostalgia - Dua Lipa), σε προσωπικότητες και φιγούρες των 00s (Chappell Ronan/ Lady Gaga), τα βίντεο-κλιπ με cameos από αγαπημένες ταινίες (Sabrina Carpenter 2024, Ariana Grande 2019) μοιάζουν να δημιουργούν μια σχέση αιτίου-αιτιατού μεταξύ «γνώριμου» και «ωραίου». Άλλωστε, μην παραβλέπουμε ότι ένα μεγάλο μέρος της ίδιας της βιομηχανίας του κινηματογράφου σήμερα βασίζεται στην συνέχιση ή την επανέκθεση ήδη επιτυχημένου υλικού, με τη «μάστιγα» των remake και των sequel (κινούμενα σχέδια που γίνονται live action ταινίες, Wonka, Gladiator II, Avatar, Karate Kidκλπ.).
Είμαστε άραγε τόσο εξαντλημένοι από την πληροφορία που βρίσκουμε παρηγοριά στο «ήδη χωνεμένο» θέαμα; Χωρίς καμία διάθεση κατακραυγής, αναρωτιέμαι αν ο κορεσμός μας από το ακούραστο «καινούριο» έχει αφήσει ένα βαθύ αποτύπωμα στην αισθητική και, συνεπώς, την μόδα του σύγχρονου ποπ πολιτισμού. Κι αν τελικά το παλιό είναι το νέο νέο, μήπως επιστρεφόμενοι στο παρελθόν για να προχωρήσουμε στο μέλλον καταλήγουμε να κάνουμε κύκλους; Είναι ευρέως γνωστό πως «η ιστορία επαναλαμβάνεται», αλλά η επανάληψη μπορεί να γράψει νέα ιστορία;