Είναι mainstream και μου τη σπάει- Μάιος 2025

Το καλοκαίρι του 2017 σε οικογενειακές διακοπές στη Λευκάδα, η φίλη μου Μαριάννα ζούσε τη φάση της πνευματικά ανήσυχης 14χρονης φορώντας μία μπλούζα με το λογότυπο των Nirvana. "Δεν μου αρέσει, είναι πολύ mainstream" ήταν η κύρια συμμετοχή της σε πολλές συζητήσεις που κάναμε με τους υπόλοιπους φίλους σχετικά με μπάντες, τραγούδια, ταινίες, στυλιστικές επιλογές κ.ά. Αφού μας αφηγήθηκε αγανακτισμένη το τραγικό (!) σχόλιο της φίλης της για τη συγκεκριμένη μπλούζα, στην οποία εκείνη αναγνώρισε το όνομα γνωστής μάρκας παγωτών, γελάσαμε όλοι (προσωπικά χωρίς να έχω καταλάβει τον λόγο), γυρίσαμε σπίτι μας και εγώ κατέβασα για πρώτη φορά τραγούδια των Queen στο κινητό μου. Από τότε και για πολύ καιρό, ό,τι δεν έμοιαζε με αυτή τη μουσική (την οποία παρακαλούσα έως τότε τον αδερφό μου να σταματήσει να βάζει στο αυτοκίνητο) ήταν απλά πολύ mainstream για εμένα.

Το ChatGPT μεταφράζει τον όρο "mainstream" ως το κυρίαρχο, το συμβατό. Εγώ προσθέτω ότι χρησιμοποιείται για να περιγράψει αυτό που αρέσει στους πολλούς, το δημοφιλές, το in. Χαρακτηρίζει ακόμα και συνήθειες, απόψεις, trends, αλλά κατά κόρον μορφές τέχνης.

Ο περίγυρός μου- και δεν μιλάω πια μόνο για τη Μαριάννα- φανερώνει μία αδυναμία στην ιδέα του αντί-mainstream, του «ψαγμένου», του εναλλακτικού. Παρατηρώ χρόνια τώρα τον εαυτό μου και άλλους να βιώνουμε ένα ξενέρωμα (δεν θα μπορούσα να χρησιμοποιήσω άλλη λέξη) κάθε φορά που συνειδητοποιούμε ότι «άρχισαν» και άλλοι να ακούνε τα όχι τόσο γνωστά τραγούδια που εμείς ξέρουμε ή ότι «έγιναν τώρα γνωστές» ταινίες που εμείς έχουμε δει εδώ και καιρό. Και μιλάμε για έργα τέχνης του '80 και του '90. Και το εννοούμε.

Μπορεί τώρα να καυτηριάζω αυτή τη στάση (βάζοντας μέσα και τον εαυτό μου), αλλά πραγματικά δεν μπορώ να ακούω ούτε το "Να μ' αγαπάς" του Σιδηρόπουλου εδώ και χρόνια, ούτε πλέον το "Είν' εντάξει μαζί μου" της Τσαλιγοπούλου (πρώτες εκτελέσεις). Πρόκειται για δύο τραγούδια τα οποία αντικειμενικά μου αρέσουν, και για αυτόν τον λόγο ακριβώς τα χρησιμοποιώ ως παραδείγματα. Το πρώτο ανακυκλώνεται στερεοτυπικά ως ένα τρυφερό τραγούδι σε διάφορες σκηνές της καθημερινότητας και το δεύτερο έχει πρόσφατα χρησιμοποιηθεί αρκετά στο TikTok. Πολύ ευχάριστα και πολύ κοντά στο γούστο μου, κι όμως το μυαλό μου τα έχει ανεπανόρθωτα κατατάξει στη λίστα των mainstream και καταλήγω να τα προσπερνάω με συνέπεια στο shuffle του Spotify. Πολύ γνώριμο, αλλά τόσο παράξενο φαινόμενο στα μάτια μου: μου αρέσει η μουσική καθαυτή, αλλά όχι το να την ακούω.

Τι συμβαίνει και αντί να βιώνουμε ευχάριστα την εκτίμηση του ευρέως κοινού απέναντι σε αυτό που μας αρέσει, μας "τη σπάει"; Είναι ένας παράγοντας αυτής της πραγματικότητας η αίσθηση μίας ψευδούς απώλειας της μοναδικότητάς μας; Αν αρέσει και σε άλλους αυτό που αρέσει σε εμένα, εγώ σταματάω να είμαι ιδιαίτερη, μυστηριώδης, διαφορετική (με μία πιο εκκεντρική έννοια). Έχει μήπως να κάνει με μία συσχέτιση των προτιμήσεών μας με τον "προσωπικό μας χώρο"- βιώνουμε κάποια έμμεση έκθεση; Έχω περάσει τόσα βράδια ακούγοντας αυτό το τραγούδι, βυθιζόμενη στις πιο βαθιές μου σκέψεις, πώς να νιώθει κάποιος άλλος όταν το ακούει; Μήπως είναι απλά ότι η επανάληψή τους μας κάνει να τα βαριόμαστε; Ότι τα συνδέουμε με ανιαρές και προσωπικά αταίριαστες καταστάσεις από τι τα είχαμε συνδέσει εξ αρχής; Δεν εμπιστευόμαστε την κρίση του ευρέως κοινού και αρχίζουμε να αμφισβητούμε και τη δική μας; Έτσι προκαλείται μία αλλοίωση μίας ευχάριστης προσωπικής εικόνας και κατ' επέκταση η δυσφορία μας. Πιθανά είναι όλα τα παραπάνω και άλλα πολλά.

Δεν έχω ιδιαίτερες τοποθετήσεις για αυτό το κείμενο, διαθέτω κυρίως ερωτήσεις. Θέτω τον προβληματισμό, αρχικά, του κατά πόσο είναι διαδεδομένη η περιγραφόμενη αίσθηση και, στη συνέχεια, αναρωτιέμαι το εξής: αν σε κάποιον βαθμό αποφεύγουμε το mainstream προκειμένου να ξεφύγουμε από την επιρροή της κοινής γνώμης, μήπως τελικά καταλήγουμε και πάλι στο να διαμορφώνουμε τις προτιμήσεις μας με γνώμονα την ίδια κοινή γνώμη;

Με άλλα λόγια,

μήπως το αντί-mainstream... ε είναι λίγο mainstream;